Fatsoen

Na een intensieve, voldoening gevende dag heb ik mij na het diner in mijn behaaglijke fauteuil voor de tv genesteld. "Lekker even helemaal niets", zeg ik volledig in rapport tegen mezelf. Manlief heeft een "kijksuggestie". Er draait al enige tijd een programma: "24 uur met...." bij de VPRO waar Fred graag naar kijkt. Wilfried de Jong verblijft dan 24 uur met een bekende Nederlander in een piepkleine ruimte en voelt zijn gasten flink aan de tand.
Deze avond is Paul de Leeuw te gast en hoewel ik geen fan ben van deze BNer, ben ik wel nieuwsgierig naar zijn doen en laten en mogelijke interessante reacties.
Met gemengde gevoelens neem ik vervolgens waar hoe er minimaal 2 afstandsbedieningen aan te pas komen om de nodige tv-programma's aan mijn ogen voorbij te laten flitsen alvorens het favoriete programma gevonden is. De tijd die daarmee gemoeid is, is voldoende om mij in een soort rozige toestand te brengen. Dat zou je gerust trance kunnen noemen; de bewuste, alerte waarneming maakt plaats voor een meer gedissocieerde, down-time achtige. Ik zie nog net wat wazige beelden van een heen en weer kuierende Wilfried in een wit shirt met bruine vlekken die de deur openhoudt voor Paul de Leeuw. Nog wat uithalen van zijn volumineuze stemgeluid en daarna verdwijnt de kijksuggestie voor mij totaal naar de achtergrond van mijn bewustzijn.

Ik doezel even heerlijk weg. Sinds ik de 60 gepasseerd ben, mag ik dat van mezelf en dat maakt het heerlijk! Tot....... het moment dat ik Paul de Leeuw met stemverheffing in een octaaf hogere intonatie hoor oreren: "Fatsoen, Wilfried. Gewoon fatsoen".
Ook al is het volslagen onlogisch, omdat ik helemaal geen context heb waar deze weglating in geplaatst is, de uitspraak triggert mij alsof ik door een wesp gestoken wordt. Paul de Leeuw die het over fatsoen heeft.....?! Ik heb het toch wel goed gehoord, hé.
Binnen no-time ben ik weer helemaal bij de mensen. In up-time en volledig geassocieerd. De geavanceerde technologie van onze media apparaten maakt het mogelijk om het programma nog even terug te spoelen.
Het aan de tand voelen gaat over het avondeten van Paul met zijn partner en de kinderen. Bij Paul thuis, wel te verstaan. Paul geeft aan, dat de mobieltjes dan uitgaan en op een vaste plek bij elkaar gelegd worden. "Doe je dat, omdat je niet gestoord wilt worden onder het eten?", vraagt Wilfried. "Nee man, fatsoen. Gewoon fatsoen......". Ook in de herhaling hoor en zie ik het hem zeggen. Ik heb het dus goed gehoord. Kennelijk een erg belangrijk criterium voor onze BNer, gezien de heftigheid van de handgebaren en hoofdbeweging die hij erbij maakt. De toelichting of complex equivalence die hij geeft op deze belangrijke waarde, getuigt van een eerlijkheid en waarachtigheid die grote indruk op mij maakt. Echt waar! Die opmerking heeft me zo te pakken, dat ik de rest van het programma niet meer heb gezien die avond.
Het roept van alles bij me op. Mijn Index Computations lijken een soort malle molen van mijn hoofd te maken en in mijn buik begin ik iets van onrust en verwarring te ontdekken. Mijn neiging is om ogenblikkelijk de Dikke Van Dale uit de kast te sleuren en op te zoeken wat die schrijft over "fatsoen". Een woord, dat ik al heel lang niet meer heb gehoord.
Bij het volgende rondje dat mijn Mercedes-model (= Index Computations) maakt zijn de vraagtekens in mijn hoofd zodanig groot en is de onrust zo toegenomen, dat de neiging in de daad wordt omgezet. En dan kom ik op een uitleg die vooral te maken heeft met "een soort moraal; voldoen aan de geldende normen en waarden; betamelijkheid, deugdzaamheid, eerbaarheid, goede manieren en welgevoeglijkheid. Van DALE geeft nog enkele voorbeelden: "Ik kan nu niet met fatsoen weggaan" (waarbij de vooronderstelling is dat ik hoor te blijven) en "mijn pak is helemaal uit zijn fatsoen", waarmee bedoeld wordt dat die uit de vorm / het model is".

Een paar dagen later zie ik toevallig een piepklein stukje van onze BNer in zijn eigen programma op de zaterdagavond. Het gaat over pizza's met kaas. Iemand uit het publiek lust absoluut geen kaas en heeft er dan ook grote moeite mee een pizza te vinden die hij wel zou kunnen eten. Cor Bakker, de pianist van Paul, lust kennelijk ook geen kaas. "Flauwekul", hoor ik Paul zeggen, "alle mannen lusten kaas en anders hebben ze kaas in hun onderbroek".
Nou ja zeg....... Ik ben hoogst verontwaardigd en van alles en nog wat meer. Is dit dezelfde Paul de Leeuw als de man van het fatsoen??!! Waar zit z'n fatsoen op dit moment??
Er buitelen allemaal vragen door mijn hoofd. Over zijn identiteit in een bepaalde context; waar moet hij van overtuigd zijn om dit zo "en publique" te zeggen; welke waarden spelen hier een rol. En vooral: wat is zijn positieve intentie?!
Vooralsnog heb ik er geen antwoord op en fascineert het me wel. Fatsoen......... , zucht het in mijn hoofd. En op de uitademing: daarom vinden wij ecologie zo belangrijk!!